Mietje Neeter
Mietje Neeter wordt op 20 maart 1926 geboren in Utrecht als dochter van Willem Neeter en Saartje Cohen. Iedereen noemt haar Miep. Ze groeit op in een ondernemend Joods gezin met drie zussen: Esther, Josephine en Emanuella.
Vader Willem Neeter is geboren op 31 augustus 1898 in Amsterdam. Hij komt uit een groot orthodox-Joods gezin van zeven broers, opgegroeid in de Amsterdamse diamantbuurt. De familie Neeter is generaties lang verbonden met de diamantindustrie — de eerste diamantslijperij in Amsterdam is van een Neeter. [1] Willems vader is een kunstsmid die naast zijn ambacht ook Sjabbesoventjes en brandkastjes maakt. [1]
Willem kiest echter een andere weg dan de diamant. Hij wordt ondernemer in de radio- en elektriciteitsbranche en vestigt zich in Utrecht. Daar opent hij Magazijn Radio aan de Lange Jansstraat 28 en Magazijn Radiolux aan de Steenweg 32, hoek Donkerstraat. [2] In november 1926 wordt de opening van Radiolux groots aangekondigd in het Utrechtsch Nieuwsblad, met een radio-concert op een groot piano-toestel en de allergrootste luidspreker. [3]
Voorzitter van de Joodse gemeenschap
Willem Neeter is een actief en betrokken lid van de Utrechtse Joodse gemeenschap. In 1931 wordt hij gekozen tot voorzitter van de nieuw opgerichte Utrechtsche Joodsche Vereeniging, die zich ten doel stelt de religieuze en morele belangen van de Joodse gemeente te behartigen. [6]
Ook bij andere noden in de Joodse gemeenschap springt Willem bij. Als in 1937 een hevige brand woedt aan de Oudegracht 61bis en de bewoners alles verliezen, doet hij samen met Philip Cohen en W.J. van Wijk een oproep in de krant om hulp. [9]
Van Utrecht naar Amersfoort
Het gezin Neeter woont aanvankelijk in Utrecht, onder meer aan de Lange Jansstraat 23-25. [10] In de zomer van 1937 behalen Mietje, Esther en Josephine hun zwemdiploma A bij de Zweminrichting Kromme Rijn in Utrecht — Mietje is dan elf jaar oud. [11]
Eind jaren dertig verhuist het gezin naar Amersfoort, waar Willem zijn winkel Radio-Lux voortzet aan de Langestraat 17 — het wordt zowel de winkel als het woonhuis van het gezin. In oktober 1939 plaatst hij een advertentie in het Utrechtsch Nieuwsblad voor een winkelbediende, bekend met radio en elektriciteit. [12]
De Joodse school
Als in september 1941 het verbod komt voor Joodse kinderen om reguliere scholen te bezoeken, heeft dit ook voor de vijftienjarige Mietje ingrijpende gevolgen. Op 22 december 1941 schrijft de burgemeester van Amersfoort een brief aan de burgemeester van Utrecht. Het onderwerp: "U.L.O. School voor leerlingen van Joodschen bloede." In de brief worden de namen en adressen verstrekt van twaalf Joodse leerlingen die zijn verwijderd van de gewone ULO-scholen in Amersfoort. [13]
Mietje staat op de lijst: "Mietje Neeter, Langestraat 17." Samen met haar worden onder anderen Johan de Leeuw, Truitje Menko, Bruno Wolff, Hetty en Alida Italie en Sienie Nabarro naar Utrecht gestuurd. Alleen Johan de Leeuw en Mietje Neeter staan op de leerlingenlijst van de Joodse school. Voortaan moet Mietje dagelijks de reis van Amersfoort naar Utrecht maken om les te krijgen aan de Joodse school aan het Ondiep 63. Zij komt in de derde klas van de ULO. [13]
Hoe het gezin Neeter de oorlog doorkomt, is niet in detail bekend, maar vast staat dat het hele gezin overleeft. In april 1943 wordt Amersfoort door de bezetter "judenrein" verklaard — alle Joodse inwoners zijn dan geëvacueerd, gedeporteerd of ondergedoken. De Neeters bevinden zich kennelijk niet meer op hun bekende adres. [14]
Niet iedereen in de familie Neeter heeft zoveel geluk. Drie van Willems broers worden vermoord: Martijn Neeter, winkelier, wordt op 16 juli 1943 in Sobibor vergast. Jacobus Neeter komt om in 1942. Joseph Emanuel Neeter, diamantbewerker, wordt op 11 juni 1943 eveneens in Sobibor vermoord. [15]
Ook de familie van Willems zwager Benjamin Danielson wordt getroffen. Benjamin, zijn vrouw Jetje — de zus van Saartje — en hun vijftienjarige dochter Miep Danielson worden op 16 april 1943 in Sobibor vergast. Alleen hun zoon Louis overleeft. [16]
Na de bevrijding
Na de bevrijding is Mietje terug in Amersfoort. In september 1945 meldt ze zich aan bij de E.C.N. Entertainment Committee Utrecht, een organisatie die activiteiten verzorgt voor geallieerde militairen. Op het formulier vult de negentienjarige Mietje in dat ze voldoende Engels spreekt, graag wil dansen, aan rondleidingen wil meedoen, waterpolo wil spelen en geïnteresseerd is in muziek. Beschikbaar: "altijd." Het formulier is mede ondertekend door haar vader Willem. [17]
Huwelijk en gezin
Op 7 januari 1948 trouwt Mietje met Hartog Bril, geboren op 24 september 1924 in Amsterdam. [18] Hartog is slager van beroep en heeft de oorlog eveneens overleefd — op zijn registratiekaart staat dat hij op 10 december 1945 terugkeert naar zijn oude adres aan de Leidscheweg 13 in Utrecht. [19] Het echtpaar vestigt zich in Rotterdam-Hillegersberg en krijgt twee kinderen: Clari en Abraham Seno.
Op 6 augustus 1966 overlijdt Hartog Bril na een langdurig lijden, eenenveertig jaar oud. De rouwadvertentie in het Nieuw Israelietisch Weekblad is ondertekend door "M. Bril—Neeter, Clari en Seno." [20] Mietje is veertig jaar als ze weduwe wordt.
Moeder Saartje Neeter-Cohen overlijdt op 7 mei 1950 in Amersfoort, eenenvijftig jaar oud. De teraardebestelling vindt plaats op de Israëlitische Begraafplaats te Amersfoort, met vertrek vanaf de Langestraat. [21]
Eerder, in mei 1939, is Saartjes moeder Mietje Cohen-van Leeuwen — de grootmoeder naar wie Mietje Neeter is vernoemd — overleden in Utrecht, zesenzestig jaar oud. De rouwadvertentie laat zien hoe nauw de families verbonden zijn: naast de Cohens tekenen zowel W. Neeter en S. Neeter-Cohen als B. Danielson en J. Danielson. [22]
Willem Neeter
Vader Willem vertrekt na de oorlog naar Zwitserland. Over zijn ondernemingen schrijft het boek Kippesoep was ondenkbaar zonder saffraan (1983), waarin ook een heel hoofdstuk is gewijd aan zijn jeugd in de Amsterdamse diamantbuurt: "De heer Neeter had ondernemingen in Hilversum en Amersfoort en raakte in elektrische apparatuur. Voor de oorlog was hij als een van de eerste een grootafnemer van Philips’ gloeilampen." [1] Willem overlijdt in 1988, negentig jaar oud.
